Standart Mısırbilim konsensüsüne göre Büyük Sfenks, MÖ ~2500 civarında, Firavun Khafre (Kefren) döneminde, onun piramidiyle birlikte bir kompleks olarak inşa edildi — yüzünün Khafre'yi temsil ettiği düşünülüyor. 1990'lardan itibaren jeolog Robert Schoch, heykelin gövdesindeki aşınma izlerinin rüzgar/kum değil, uzun süreli yağmur suyu erozyonuna benzediğini öne sürerek, yapının MÖ ~7000-5000 gibi çok daha eski bir tarihe ait olabileceğini iddia etti. Bu teori jeoloji ve Mısırbilim camiasında geniş çapta tartışıldı ama akademik konsensüs hâlâ standart Khafre dönemi tarihlemesini destekliyor.
- Sfenks, tek bir kireçtaşı kayadan (monolitik) oyulmuştur — bu, onu bölgedeki diğer büyük yapılardan mimari olarak ayıran bir özelliktir.
- Schoch'un teorisi, Mısır'da bu kadar eski bir tarihte (MÖ 7000-5000) böylesine anıtsal bir yapıyı inşa edebilecek bilinen bir uygarlığın bulunmaması sorunuyla karşı karşıya.
- Sfenks'in burnunun kayıp olmasına dair "Napolyon'un askerleri kırdı" efsanesi yanlıştır — 15. yüzyıl İslami kaynaklarda burnun zaten hasarlı olduğu belgeleniyor, muhtemelen kasıtlı bir tahribat (bazı kaynaklara göre bir Sufi şeyhi tarafından) söz konusu.
- Mısırbilimciler, Sfenks Tapınağı ve Vadi Tapınağı'ndaki taş işçiliği teknikleri ile Khafre'nin piramit kompleksi arasındaki mimari benzerlikleri, standart tarihlemenin güçlü kanıtı olarak gösteriyor.
Schoch'un Argümanı
Robert Schoch, Sfenks'i çevreleyen hendeğin duvarlarındaki dikey, dalgalı aşınma desenlerinin, rüzgar-kum aşınmasından ziyade uzun süreli, tekrarlanan yağmur suyu akışına benzediğini savundu. Mısır'da bu tür yoğun yağışların en son MÖ ~7000-5000 civarında (Afrika Nemli Dönemi olarak bilinen iklim evresinde) yaşandığı biliniyor — Schoch bu nedenle Sfenks'in bu döneme ait olabileceğini öne sürdü.
Mısırbilimcilerin Karşı Argümanları
Mark Lehner gibi önde gelen Mısırbilimciler, aşınma desenlerinin başka faktörlerle (kayanın farklı katmanlarının farklı hızlarda aşınması, sonraki dönem onarımları) açıklanabileceğini savunuyor. Ayrıca MÖ 7000-5000 döneminde bölgede böylesine büyük bir taş işçiliği projesini gerçekleştirebilecek bilinen bir toplumsal organizasyon kanıtı bulunmuyor — bu, teorinin en büyük zayıf noktası olarak görülüyor.
| İddia | Kaynak | Akademik Durum |
|---|---|---|
| Sfenks, Khafre döneminde (MÖ ~2500) yapıldı | Standart Mısırbilim konsensüsü | Yakın piramit kompleksiyle mimari/jeolojik uyum, geniş kabul görüyor |
| Sfenks su erozyonu izleri taşıyor, çok daha eski | R. Schoch, 1990'lar | Ciddiye alınan ama azınlıkta kalan bir jeolojik hipotez |
| Sfenks'in altında gizli bir "kayıtlar odası" var | Edgar Cayce (1930'lar) kehanetleri | Hiçbir jeofizik tarama veya kazı bunu doğrulamadı |
| Napolyon'un askerleri burnu kırdı | Popüler efsane | 15. yy İslami kaynaklarda burnun zaten hasarlı olduğu belgeleniyor |
Schoch'un su erozyonu teorisi tamamen çürütülmüş değildir; jeoloji camiasında hâlâ küçük bir azınlık tarafından destekleniyor. Sfenks'in yüzünün gerçekten Khafre'yi mi yoksa başka bir firavunu mu temsil ettiği konusunda da küçük bir akademik tartışma sürüyor.
