Göbeklitepe'nin 1996'dan itibaren sistematik kazıya açılması, arkeoloji dünyasında büyük yankı uyandırdı. Ancak beraberinde kritik bir soru getirdi: Bu kadar büyük ve karmaşık bir tapınak kompleksini kim, nasıl ve neden inşa etti? Tek bir topluluk bunu başarabilir miydi?
Bu soruların peşinde yürütülen yüzey araştırmaları, Şanlıurfa bölgesinde Göbeklitepe ile benzer özelliklere sahip onlarca alanı ortaya çıkardı. Bu alanların büyük bölümü daha önce ya bilinmiyordu ya da önemsenmiyordu. 2021'de Bakanlık, bu bulguları koordineli bir araştırma programı çerçevesinde bir araya getirmeye karar verdi.
Taş Tepeler Projesi bünyesinde aktif olarak kazılan ve araştırılan başlıca alanlar şunlardır:
| Alan | Özellik | Kazı Başlangıcı |
|---|---|---|
| Göbeklitepe | T sütunlar, hayvan kabartmaları | 1996 |
| Karahantepe | İnsan heykeli, fallik sütunlar | 2019 |
| Sayburç | Ziyafet sahnesi kabartması | 2021 |
| Karahan Tepe | Farklı mimari plan | 2021 |
| Taştepeler | Erken PPNA katmanları | 2021 |
| Yeni Mahalle | Yerleşim izleri | 2021 |
Bunların yanı sıra Gürcütepe, Hamzan Tepe ve Sefer Tepe gibi alanlar da proje kapsamındadır.
Taş Tepeler Projesi'nin arkeologları şu temel soruların yanıtını aramaktadır:
Toplumsal örgütlenme: Bu kadar büyük ölçekli yapıları kim, nasıl koordine etti? Kalıcı bir liderlik yapısı var mıydı?
Kültürel birlik mi, çeşitlilik mi? Farklı alanlar arasındaki benzerlikler ve farklılıklar tek bir kültürü mü, yoksa birbiriyle ilişkili ama ayrı toplulukları mı yansıtmaktadır?
Ritüel ve gündelik yaşam: Bu alanlar yalnızca ritüel mekânlar mıydı, yoksa kalıcı ya da mevsimsel yerleşimleri de içeriyor muydu?
**Temel Bilgiler** - **Başlangıç yılı:** 2021 - **Koordinatör:** T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı - **Kapsanan alan sayısı:** 12+ - **Merkez:** Şanlıurfa - **Zaman dilimi:** MÖ 9600–7500 (PPNA–PPNB)
Projenin en önemli katkısının, Göbeklitepe'nin yüklenmesini engellediğini düşünüyorum. Tek bir alanın "insanlığın sıfır noktası" gibi yüceltilmesi sağlıklı değildi. Taş Tepeler Projesi, bu bölgede MÖ 9. binyılda yaşayan insanların çeşitli ve dinamik bir kültür dünyası oluşturduğunu göstererek tabloyu zenginleştiriyor.
---