Van Gölü havzası, Urartu için hem stratejik hem de ekonomik açıdan idealdir. Gölün tuzlu suyu içilemez olsa da havzadaki tatlı su kaynakları ve verimli topraklar tarımsal üretimi mümkün kılmıştır. Çevresindeki dağlar savunma için doğal engeller oluşturmaktadır.
Urartu toprakları en geniş döneminde bugünkü Doğu Türkiye, Ermenistan, Azerbaycan ve Kuzeybatı İran'ı kapsıyordu.
Urartu tarihinin en belirleyici boyutu, Asur İmparatorluğu ile yürütülen uzun süreli rekabettir. Bu rekabet yaklaşık 200 yıl sürmüş ve her iki tarafı da derinden etkilemiştir.
Asur yazıtları, Urartu seferlerini ayrıntılı biçimde aktarmaktadır. Urartu ise kendi bakış açısını kaya yazıtlarında ve anıtlarında ortaya koymaktadır. Bu çift kaynaklı tablo, Demir Çağı tarihçileri için son derece değerlidir.
MÖ 714'te Asur Kralı Sargon II, Urartu'ya karşı büyük bir sefer düzenledi ve ülkeyi ağır bir yenilgiye uğrattı. Kral Rusa I bu yenilginin ardından intihara sürüklendiği söylenmektedir. Ancak Urartu yıkılmadı; yaklaşık bir nesil içinde yeniden toparlandı.
Urartu'nun en kalıcı mirası, olağanüstü mühendislik eserleridir.
Menua Kanalı
MÖ 810-786 arasında Kral Menua tarafından yaptırılan Menua Kanalı (yerel adıyla Şamram Suyu), Van şehrine su taşıyan yaklaşık 50 kilometrelik bir su yoludur. Kanalın bazı bölümleri günümüzde hâlâ işlevseldir.
Çavuştepe ve Ayanis Kaleleri
Çavuştepe Kalesi; Van'ın güneyinde, MÖ 8. yüzyılda Sarduri II tarafından inşa edilen büyük bir yönetim ve depolama kompleksidir. Ayanis Kalesi ise MÖ 7. yüzyılda Rusa II tarafından yaptırılmış, tapınak, saray ve depo bloklarından oluşan bir yapı topluluğudur.
Her iki kale de çivi yazısı tabletleri, metal eserler ve mimari kalıntılarıyla Urartu devlet örgütlenmesine ışık tutmaktadır.
**Temel Bilgiler** - **Başkent:** Tuşpa (Van Kalesi) - **Süre:** MÖ ~860–590 - **Dil:** Urartuca (Huri-Urartuca ailesinden) - **Yazı:** Asur çivi yazısı uyarlaması - **Anahtar kentler:** Tuşpa, Araratli (Erivan yakını), Teişebaine
Urartu, Demir Çağı'nda metalürji alanında son derece gelişkin bir teknolojiye sahipti. Bronz ve demir eserler, silahlar, takılar ve ritüel objeler bugün dünyanın önde gelen müzelerinde sergilenmektedir.
Urartu metallürjisinin en dikkat çekici ürünleri arasında bronz kazanlar (kazan kulpları hayvan protomleriyle süslenmiştir) ve kemer levhaları yer almaktadır. Bu eserler, Urartu sanatının Orta Doğu ve Akdeniz bölgelerinde geniş bir etki alanı oluşturduğunu göstermektedir.
Urartu'nun çöküşü, MÖ 7. yüzyılın sonlarında birbiri ardına gelen dış baskılar sonucunda gerçekleşti. İskit akınları, ardından Med İmparatorluğu'nun yükselişi, Urartu'yu askeri ve ekonomik açıdan çöküşe sürükledi. MÖ 590 civarında Urartu devletinin varlığı sona erdi.
Urartu ile Ermenistan İlişkisi
Urartu, modern Ermenistan devletinin öncülü olarak mı değerlendirilmelidir? Ermeni milliyetçi geleneği bu bağı güçlü biçimde vurgularken, tarihçiler daha temkinlidir. Dil akrabalığı kanıtlanmamış, kültürel süreklilik ise tartışmalıdır.
---