Hattuşa, Çorum iline bağlı Boğazkale ilçesinde, Ankara'nın yaklaşık 170 kilometre doğusunda yer almaktadır. Kent, Hattusas Çayı'nın oluşturduğu vadiye hâkim bir plato üzerine kurulmuştur. Savunma açısından üstün, ticaret güzergâhlarına yakın bu konum, Hititler'in başkentlerini buraya taşımalarında belirleyici olmuştur.

Hattuşa'nın tarihi Hititlerden önceye dayanmaktadır. Alan, MÖ 3. binyılda Hattiler (Hatti halkı) tarafından iskân edilmişti. MÖ 1800 civarında ise Anadolu'ya gelen Hintavrupa kökenli Hititler, mevcut yerleşimi devraldı ve kısa süre sonra kenti imparatorluklarının merkezi hâline getirdi.

Hitit İmparatorluğu, tarihte siyasi ve askeri açıdan en güçlü devletlerden biriydi. MÖ 1600–1200 arasındaki altın çağda imparatorluk, Mısır ile bölgenin hâkimiyetini paylaştı.

Kadeş Muharebesi (MÖ 1274): Hitit Büyük Kralı III. Hattuşili ile Mısır Firavunu II. Ramses arasında, bugünkü Suriye'de cereyan eden bu muharebe, tarihin en büyük savaş araçları karşılaşmalarından biridir. Savaştan sonra iki taraf tarihin bilinen ilk yazılı barış antlaşmasını imzaladı. Kadeş Antlaşması'nın kil tablet kopyası Hattuşa'da bulunmuş olup orijinali İstanbul Arkeoloji Müzesi'ndedir.

Hattuşa, farklı dönemlerde genişleyerek yaklaşık 180 hektarlık bir alana ulaştı. Kent iki ana bölgeye ayrılmaktadır:

Aşağı Şehir: Saray, büyük tapınaklar ve konut alanlarını içermekteydi. En büyük tapınak olan Tapınak 1 (Fırtına Tanrısı ve Güneş Tanrıçası'na adanmış) bu bölgededir.

Yukarı Şehir: Surlarla çevrili olan bu bölge, MÖ 14. yüzyılda inşa edildi. 30'dan fazla tapınağı barındırmaktaydı.

Büyük Kale (Büyükkale): Kral sarayı ve devlet arşivinin bulunduğu yüksek kale bölümüdür.

Hattuşa'nın en değerli bulgusu, Büyükkale'deki arşiv depolarında bulunan yaklaşık 30.000 kil tablettir. Bu tabletler Hitit İmparatorluğu'nun diplomatik yazışmalarını, hukuki belgelerini, dini metinlerini ve edebi eserlerini kapsamaktadır.

Tabletler çivi yazısıyla ve çoğunlukla Hititçe olmak üzere Akkadça, Sümerçe, Luvice ve Hurriyanca gibi dillerde yazılmıştır. Bu arşiv sayesinde Hitit uygarlığı, tarihinin en iyi belgelenmiş antik medeniyetlerinden biri hâline gelmiştir.

⌛ Kronoloji
DönemTarih | Olay
Hatti dönemiMÖ ~2500–1800 | Erken yerleşim, Hattiler
Hitit erken dönemiMÖ ~1800–1600 | Hititlerin kenti ele geçirmesi
İmparatorluk dönemiMÖ 1600–1200 | Hattuşa'nın başkent olarak zirvesi
Kadeş MuharebesiMÖ 1274 | Mısır ile büyük savaş ve antlaşma
YıkımMÖ ~1200 | Geç Tunç Çağı çöküşü
MS 1834— | Charles Texier kalıntıları tespit ediyor
MS 1906— | Hugo Winckler kil tabletleri buluyor
MS 1986— | UNESCO Dünya Mirası
Servet Kaya'nın Değerlendirmesi
Hattuşa'yı ziyaret ettiğimde beni en çok etkileyen şey, surların ölçeğiydi. MÖ 14. yüzyılda bu surları inşa eden mühendislerin tasarımı, 3.000 yıl sonra bile zemine sert bir irade gibi basılı duruyordu. Anadolu tarihinde Göbeklitepe'den Hattuşa'ya uzanan çizgi, bu toprakların ne denli verimli bir medeniyet zemini oluşturduğunu göstermektedir.

---