Kısa Cevap: Evet
Bu konuda artık ciddi bir belirsizlik yoktur.
Kuzey Atlantik'ten gelen Norse denizcileri yaklaşık 11. yüzyılda Newfoundland'a ulaştı.
UNESCO tarafından Dünya Mirası olarak korunan L'Anse aux Meadows'ta bulunan yapılar İzlanda ve Grönland'daki Norse mimarisine benzer, çim ve ahşap yapılardan oluşur, demir üretimine dair kanıtlar içerir ve gemi tamiri ile zanaat faaliyetlerini gösterir.
2021'de Nature dergisinde yayımlanan araştırma ise Norse faaliyetini kesin takvim yılına bağladı:
MS 1021.
Evet. Viking/Norse denizcileri Kristof Kolomb'dan yaklaşık 470 yıl önce Kuzey Amerika'ya ulaştı. Kanada Newfoundland'daki L'Anse aux Meadows, bilinen kesin Norse yerleşimidir. Nature'da yayımlanan ağaç halkası ve radyokarbon çalışması, burada ağaçların MS 1021 yılında metal aletlerle kesildiğini kesin olarak göstermiştir.
L'Anse aux Meadows Nerede?
L'Anse aux Meadows, Newfoundland adasının kuzey ucunda yer alır.
Burası Kuzey Atlantik deniz yolları açısından mantıklı bir konumdadır.
Norse denizcileri daha önce Norveç, İzlanda ve Grönland arasında okyanus yolculukları yapıyordu.
Grönland'dan batıya devam edildiğinde Kanada'nın kuzeydoğu kıyılarına ulaşmak mümkündür.
Bu nedenle Kuzey Amerika yolculuğu Viking denizcilik teknolojisinin doğal bir devamıydı.
Alan Nasıl Keşfedildi?
- yüzyıl ortalarına kadar Vinland sagaları tarihçiler için önemli fakat tartışmalı metinlerdi.
Norveçli araştırmacı Helge Ingstad ve arkeolog Anne Stine Ingstad, sagalarda anlatılan coğrafi ayrıntıları izleyerek Newfoundland kıyılarında araştırma yaptı.
1960'ta L'Anse aux Meadows'taki kalıntılar dikkatlerini çekti.
Sonraki kazılar buranın yerli bir Kuzey Amerika yerleşimi değil, Norse karakterli bir kamp olduğunu ortaya çıkardı.
Burada Ne Bulundu?
Kazılarda Norse dünyasına özgü çim duvarlı yapılar, demir işleme fırını, metal çiviler, taş ve bronz eşyalar ile zanaat kalıntıları bulundu.
Özellikle demir üretimi çok önemlidir.
Kuzey Amerika'nın bu bölgesindeki yerli toplulukların o dönemde Avrupa tipi demir eritme teknolojisini kullandığını gösteren kanıt yoktur.
Bu nedenle demir işliği Norse kimliğinin güçlü göstergelerinden biridir.
1021 Tarihi Nasıl Bulundu?
Normal radyokarbon tarihlemesi genellikle bir tarih aralığı verir.
Nature'daki araştırmacılar ise sıra dışı bir doğal olayı kullandı.
MS 993 civarında Güneş kaynaklı büyük bir kozmik radyasyon olayı atmosferde karbon-14 miktarında belirgin bir artış bıraktı.
Bu iz dünyanın farklı bölgelerindeki ağaç halkalarında tespit edilebilir.
L'Anse aux Meadows'ta Norse metal aletleriyle kesildiği belirlenen üç ahşap parçada bu sinyal bulundu.
Araştırmacılar bu halkadan ağacın dış kabuğuna kadar halkaları saydı.
Sonuç:
Ağaçlar MS 1021'de kesilmişti.
Bu, Avrupa kökenli insanların Amerika'daki varlığı için elde edilmiş ilk kesin takvim yılıdır.
Leif Erikson Gerçekten Amerika'ya Geldi mi?
İskandinav sagaları Leif Erikson'u Vinland yolculuğunun en ünlü ismi olarak sunar.
Leif Erikson, Grönland'daki Norse yerleşiminin kurucusu Erik the Red'in oğluydu.
Sagaların temel problemi, olaylardan birkaç yüzyıl sonra yazıya geçirilmiş olmalarıdır.
Bu nedenle saga ayrıntılarının hepsi tarihsel belge gibi kullanılamaz.
Fakat L'Anse aux Meadows'un keşfi çok önemli bir şeyi değiştirdi:
Sagaların ana iddiası — Grönland'ın batısında Norse seferleri olduğu — arkeolojik olarak doğrulandı.
Ancak L'Anse aux Meadows'taki belirli evleri doğrudan Leif Erikson'a bağlayan yazılı bir etiket bulunmamıştır.
Vinland Neresi?
Sagalar yeni toprakları birkaç isimle anlatır:
- Helluland,
- Markland,
- Vinland.
Helluland genellikle Baffin Adası bölgesiyle, Markland Labrador'la, Vinland ise daha güneydeki bir bölgeyle ilişkilendirilir.
L'Anse aux Meadows'un Vinland dünyasının bir parçası veya keşif üssü olduğu düşünülür.
Fakat “Vinland tam olarak sadece L'Anse aux Meadows'tur” demek doğru olmayabilir.
UNESCO da alanı, daha güneye yapılan keşiflerin üssü olabilecek bir kamp olarak değerlendirir.
“Vinland” Üzüm Ülkesi mi Demek?
Vinland adının anlamı uzun süre tartışılmıştır.
Geleneksel yorum “üzüm/şarap ülkesi” yönündedir.
Newfoundland'ın kuzeyinde yabani üzüm yetişmemesi, Vikinglerin daha güneye seyahat etmiş olabileceği görüşünü destekleyen unsurlardan biri olarak değerlendirilmiştir.
Başka dilbilimsel yorumlar da önerilmiştir.
Kesin coğrafi sınır bilinmemektedir.
Vikingler Yerli Halklarla Karşılaştı mı?
Sagalar Norse denizcilerinin Skræling adını verdikleri yerli halklarla karşılaştığını anlatır.
İlk temasların ticaret içerdiği, daha sonra şiddete dönüştüğü hikâyeler vardır.
Bu ayrıntıların tam tarihsel doğruluğu kesin değildir.
Fakat 11. yüzyıl Kuzey Amerika'sında Norse seferlerinin gerçekleştiği artık bilindiğine göre, yerli topluluklarla karşılaşma ihtimali son derece yüksektir.
Hangi yerli grubun sagalarda anlatıldığı konusu ise karmaşıktır.
Vikingler Neden Amerika'da Kalmadı?
En önemli sorulardan biri budur.
Norse Grönland nüfusu çok küçüktü. Kuzey Amerika ise çok uzaktı.
Kalıcı koloni için düzenli insan göçü, hayvanlar, yiyecek, araç gereç, siyasi destek ve güvenli ticaret gerekiyordu.
L'Anse aux Meadows'un kalıcı büyük tarım kolonisi değil, kısa süre kullanılan üs veya kamp olduğu düşünülür.
Yerli halklarla çatışmalar da sagalarda önemli bir unsur olarak görünür.
Ekonomik açıdan Grönland'a kereste ve başka kaynaklar taşımak mümkünken büyük bir koloniyi sürdürecek motivasyon oluşmamış olabilir.
Vikingler Amerika'yı “Keşfetti” mi?
Bu kelime dikkatli kullanılmalıdır.
Kuzey Amerika Vikinglerden binlerce yıl önce insanların yaşadığı bir kıtaydı.
Ataları Beringia üzerinden gelen yerli halklar kıtada çok uzun süredir yaşıyordu.
Dolayısıyla “Amerika'yı keşfettiler” ifadesi ancak Avrupa perspektifinden kullanılabilir.
Daha doğru ifade:
Vikingler, Amerika'ya ulaştığı arkeolojik olarak kanıtlanmış en erken Avrupalı gruptur.
Peki Kolomb'un Önemi Azalıyor mu?
Hayır, çünkü iki olayın tarihsel sonuçları tamamen farklıdır.
Norse seferleri kalıcı Atlantik bağlantısı yaratmadı. Avrupa'nın geri kalanında geniş coğrafi dönüşüm başlatmadı.
1492 sonrasında ise Atlantik'in iki yakası arasında sürekli gemi trafiği, imparatorluklar, kolonizasyon, kitlesel göç, hastalık transferi, bitki ve hayvan değişimi ve küresel ticaret başladı.
Bu nedenle Kolomb ilk Avrupalı değildir, fakat 1492'nin dünya tarihindeki dönüşüm etkisi çok daha büyüktür.
Vikingler Brezilya'ya veya ABD'nin İçlerine Gitti mi?
Bu konuda çok sayıda popüler iddia vardır.
Runik taşlar, Viking paraları veya sözde Viking kalıntıları zaman zaman Kuzey Amerika'nın farklı bölgelerinde ortaya çıkar.
Ancak L'Anse aux Meadows dışında Norse yerleşimi olduğu kesin biçimde doğrulanmış başka bir Kuzey Amerika sitesi yoktur.
Bu, Vikinglerin başka yerlere gitmediği anlamına gelmez.
UNESCO ve arkeolojik araştırmalar, kamptan daha güneye keşif seferleri yapılmış olabileceğini kabul eder.
Fakat kesin yerleşim kanıtı ile olası keşif rotasını birbirinden ayırmak gerekir.
Kesin olan: Norse denizcileri Newfoundland'da MS 1021'de bulunuyordu. Kesin olmayan: Vinland'ın tam sınırları, Leif Erikson'un hangi noktaya ayak bastığı ve Norse seferlerinin Kuzey Amerika'da ne kadar güneye ulaştığı.
Kadınlar da Var mıydı?
Arkeolojik ve saga verileri Norse Atlantik dünyasında kadınların da seferlere ve yerleşimlere katıldığını gösterir.
L'Anse aux Meadows'taki bazı buluntular kadınların bulunmuş olabileceği şeklinde yorumlanmıştır.
Sagalar da Vinland seferlerinde kadın karakterlere yer verir.
Bu nedenle kampı yalnızca savaşçı erkeklerin geçici askerî üssü olarak düşünmek fazla basit olabilir.
Vikingler Amerika'dan Ne Getirdi?
L'Anse aux Meadows'ta bulunan bazı bitki kalıntıları, Norse grubunun Newfoundland'ın kuzeyinden daha güneye seyahat etmiş olabileceği şeklinde yorumlanmıştır.
Özellikle daha sıcak iklimlerde yetişen bitkiler bu tartışmada önemlidir.
Ayrıca Grönland'daki Norse toplumunun keresteye ihtiyacı vardı.
Kuzey Amerika kıyıları bu açıdan çok değerliydi.
Yanlış Bilinenler
Yanlış: Kolomb Amerika'ya ulaşan ilk Avrupalıydı.
Doğrusu: Norse denizcilerinin yaklaşık 500 yıl önce ulaştığı arkeolojik olarak kanıtlanmıştır.
Yanlış: Viking Amerika yolculuğu yalnızca destandır.
Doğrusu: L'Anse aux Meadows kesin arkeolojik kanıttır.
Yanlış: Vikingler Amerika'da büyük bir imparatorluk kurdu.
Doğrusu: Bilinen yerleşim küçük ve kısa süreli görünmektedir.
Yanlış: 1021 Leif Erikson'un kesin geliş tarihidir.
Doğrusu: 1021, L'Anse aux Meadows'ta Norse faaliyetinin kesin yılıdır; belirli kişinin kimliği kanıtlanmamıştır.
Yanlış: Amerika Vikingler gelmeden boştu.
Doğrusu: Yerli halklar kıtada binlerce yıldır yaşıyordu.
Kronoloji
Sonuç: Efsane Arkeolojiye Dönüştü
Vikinglerin Amerika'ya gittiği fikri bir zamanlar yalnızca destanlara dayanan tartışmalı bir iddiaydı.
Bugün durum farklıdır.
L'Anse aux Meadows Norse evlerini, demir üretimini ve zanaat faaliyetlerini gösteriyor.
Ağaç halkaları ise bize daha da kesin bir şey söylüyor:
MS 1021 yılında Avrupalı Norse denizcileri Kuzey Amerika'daydı.
Bu tarih Kolomb'dan yaklaşık 470 yıl öncedir.
Ancak bu seferler sürekli bir Avrupa-Amerika bağlantısı yaratmadı.
Bu yüzden Vikinglerin yolculuğu dünya tarihinin olağanüstü bir keşif başarısıdır; 1492 sonrası Atlantik dünyasının doğuşu ise bambaşka ölçekte bir tarihsel dönüşümdür.
- Piri Reis Amerika'yı Nasıl Çizdi?
- Kolomb Amerika'yı Gerçekten Keşfetti mi?
- Vikingler Kimdir?
- Ragnar Lodbrok Gerçek Bir Kişi miydi?
