Bizans Aslında Roma İmparatorluğu muydu?
Evet.
Bugün “Bizans İmparatorluğu” dediğimiz devletin insanları kendilerini Romalı olarak tanımlıyordu.
Devlet, Roma İmparatorluğu'nun doğu bölümünün devamıdır.
“Bizans” adı modern tarih yazımında Doğu Roma'nın Orta Çağ dönemini ayırt etmek için kullanılan daha sonraki bir terimdir.
Bizans İmparatorluğu 1453'te tek bir nedenle yıkılmadı. Yüzyıllar süren toprak kayıpları, 1204'teki Latin işgali, iç savaşlar, ekonomik kaynakların azalması, Anadolu'nun büyük bölümünün kaybedilmesi ve Osmanlıların Balkanlar ile Anadolu'da güçlü bir devlet kurması imparatorluğu son derece zayıflattı. II. Mehmed'in 1453 kuşatması bu uzun sürecin son aşaması oldu.
Bizans Ne Zaman Zayıflamaya Başladı?
Tek bir tarih vermek mümkün değildir.
Bizans tarihi boyunca büyük çöküş ve yeniden yükseliş dönemleri vardır.
- yüzyılda Arap fetihleri sırasında Suriye, Filistin ve Mısır kaybedildi.
- yüzyılda Selçuklular Anadolu'ya yayıldı.
- yüzyılda ise Bizans tarihinin en ağır darbelerinden biri geldi: Dördüncü Haçlı Seferi.
1071 Malazgirt Bizans'ı Yıktı mı?
Hayır.
Malazgirt Savaşı Bizans için önemli bir yenilgiydi ve İmparator Romanos Diogenes esir düştü.
Fakat savaşın hemen ardından Bizans devleti ortadan kalkmadı.
Asıl ağır sonuç, savaş sonrasında başlayan iç siyasi mücadeleler ve Anadolu'da merkezî kontrolün zayıflamasıydı.
Türk beylikleri bu ortamda Anadolu'da daha hızlı yayılabildi.
Dolayısıyla Malazgirt “Bizans'ın bir günde Anadolu'yu kaybettiği savaş” değildir.
1204 Neden Büyük Kırılma?
Dördüncü Haçlı Seferi'nin hedefi başlangıçta Kudüs'tü.
Fakat siyasi ve mali gelişmeler sonucunda Haçlı ordusu Konstantinopolis'e yöneldi.
1204'te şehir ele geçirildi ve ağır biçimde yağmalandı.
Bizans yönetimi parçalandı.
Konstantinopolis'te Latin İmparatorluğu kuruldu; Bizans aristokrasisi ise İznik, Trabzon ve Epir gibi merkezlerde yeni devletler oluşturdu.
1261'de Konstantinopolis geri alındı.
Fakat imparatorluk eski ekonomik, askerî ve demografik gücüne hiçbir zaman tam olarak dönemedi.
1453 Bizans devletinin siyasi sonudur. Fakat birçok tarihçi, imparatorluğun uzun vadeli gücünü kıran en büyük dönüm noktalarından birinin 1204 Latin işgali olduğunu vurgular. Şehir yağmalandı, devlet parçalandı ve ekonomik kaynakların önemli bölümü kaybedildi.
Anadolu'nun Kaybı Neden Bu Kadar Önemliydi?
Anadolu Bizans için:
- tarım,
- vergi,
- asker,
- insan gücü
kaynağıydı.
Anadolu'nun büyük bölümünün Türk siyasi güçlerinin kontrolüne geçmesi, Bizans'ın ekonomik ve askerî tabanını daralttı.
- yüzyılda Osmanlı Beyliği hızla büyürken Bizans artık eski kaynaklarına sahip değildi.
Bizans İç Savaşlarla mı Zayıfladı?
Evet, özellikle 14. yüzyılda.
Taht mücadeleleri imparatorluğun sınırlı kaynaklarını tüketti.
Rakip Bizans grupları zaman zaman Sırp, Bulgar, Türk ve başka dış güçlerden askerî yardım istedi.
Bu müdahaleler dış aktörlerin Balkan siyasetindeki etkisini artırdı.
Bazı Türk birlikleri de bu iç savaşlar sırasında Avrupa yakasına geçti.
Osmanlılar Konstantinopolis'i Nasıl Kuşattı?
- yüzyıl boyunca Osmanlılar hem Anadolu'da hem Balkanlar'da genişledi.
Edirne Osmanlı başkentlerinden biri haline geldi.
Konstantinopolis giderek Osmanlı toprakları arasında sıkışmış bir ada görünümüne büründü.
II. Mehmed 1451'de ikinci kez tahta çıktığında şehrin alınmasını temel hedeflerinden biri haline getirdi.
1452'de Rumeli Hisarı'nın inşa edilmesi Boğaz üzerindeki Osmanlı kontrolünü güçlendirdi.
Bizans'ın 1453'te Kaç Askeri Vardı?
Kesin sayı tartışmalıdır.
Savunucuların toplam sayısı genellikle birkaç bin Bizans askeri ve onlara katılan yabancı kuvvetlerle birlikte yaklaşık 7.000-8.000 civarında tahmin edilir.
Osmanlı ordusunun sayısı çok daha büyüktü.
Fakat antik ve Orta Çağ kaynaklarının ordu sayıları sık sık abartılı olduğundan kesin rakam vermek zordur.
Şahi Topları Surları Tek Başına mı Yıktı?
Osmanlı ağır topları kuşatmada çok önemli rol oynadı.
Theodosius surları yaklaşık bin yıl boyunca şehri korumuştu.
Top ateşi surlarda sürekli hasar oluşturarak savunucuları zorladı.
Ancak fetih yalnızca topların sonucu değildir.
Osmanlılar:
- kara ablukası,
- deniz operasyonları,
- sürekli hücumlar,
- lağım faaliyetleri,
- lojistik üstünlük
gibi çok sayıda yöntemi birlikte kullandı.
Gemiler Gerçekten Karadan Yürütüldü mü?
Osmanlı donanmasının bir bölümünün Haliç'teki zinciri aşmak amacıyla karadan geçirilerek Haliç'e indirildiği çağdaş ve yakın dönem kaynaklarında anlatılır.
Bu olay fetih anlatısının en ünlü sahnelerinden biridir.
Operasyon Bizans savunmasını iki cepheye bölmek açısından önem taşıdı.
Fakat “şehir sadece gemiler karadan yürütüldüğü için düştü” demek yine aşırı basitleştirmedir.
Batı Avrupa Bizans'a Neden Yardım Etmedi?
Yardım tamamen yok değildi.
Cenevizli Giovanni Giustiniani ve beraberindeki askerler savunmada önemli rol oynadı.
Venedikli ve başka Latin savaşçılar da şehirdeydi.
Fakat büyük ölçekli Batı ordusu gelmedi.
Bunun nedenleri arasında:
- Avrupa'daki diğer savaşlar,
- siyasi bölünmeler,
- Doğu-Batı kilise ayrılığı,
- yardımın organize edilmesindeki zaman sorunu
yer alır.
Son İmparator Kimdi?
XI. Konstantinos Palaiologos, Bizans'ın son imparatoruydu.
29 Mayıs 1453'te şehrin son savunması sırasında öldü.
Ölümünün tam ayrıntıları kesin değildir.
Cesedinin nasıl teşhis edildiği veya son anlarında tam olarak ne yaptığı hakkındaki anlatılar kaynaklara göre değişir.
Konstantinopolis'in Düşüşü Kaçınılmaz mıydı?
Tarihçiler “kaçınılmazlık” kavramını dikkatli kullanır.
1453'te Bizans'ın durumu gerçekten çok zayıftı ve Osmanlıların kaynak üstünlüğü büyüktü.
Ancak tarih önceden belirlenmiş değildir.
Daha önce Konstantinopolis çok sayıda kuşatmayı atlatmıştı.
1453'te de kuşatmanın bazı anlarında Osmanlı tarafında güçlükler yaşandı.
Sonuç güçlü biçimde Osmanlı lehine olsa da “şehir zaten mutlaka düşecekti” demek tarihsel sürecin belirsizliğini ortadan kaldırır.
Yanlış Bilinenler
Yanlış: Bizans 1453'e kadar devasa bir imparatorluktu.
Doğrusu: Son dönemde toprakları çok küçülmüştü.
Yanlış: Malazgirt'ten sonra Bizans hemen yıkıldı.
Doğrusu: Devlet yaklaşık dört yüzyıl daha yaşadı.
Yanlış: Bizans'ı yalnızca toplar yıktı.
Doğrusu: Toplar önemliydi ama askerî, ekonomik ve siyasi faktörler birlikte etkiliydi.
Yanlış: Batı'dan hiç kimse yardıma gelmedi.
Doğrusu: Yardım eden Latin birlikleri vardı, ancak beklenen büyük çaplı destek gelmedi.
Kronoloji
Sonuç: 1453 Son Darbeydi, Çöküş Yüzyıllar Sürdü
Bizans İmparatorluğu'nu anlamak için yalnızca 1453 sabahına bakmak yeterli değildir.
İmparatorluk:
- Anadolu'daki kaynaklarını,
- Balkan topraklarını,
- ekonomik gücünü,
- askerî kapasitesini
yüzyıllar içinde kaybetti.
1204 işgali bu süreci derinleştirdi.
- yüzyıldaki iç savaşlar ve Osmanlı genişlemesi ise Konstantinopolis'i giderek yalnızlaştırdı.
II. Mehmed'in kuşatması, çok uzun bir siyasi gerilemenin son aşamasıydı.
- İstanbul'un Fethi Neden Çağ Açıp Çağ Kapattı?
- Fatih Sultan Mehmet Neden Öldü?
- Roma İmparatorluğu Neden Yıkıldı?
- Gemiler Gerçekten Karadan Yürütüldü mü?
